Empezando...

Bienvenido y bien hallado,
espero que no te tomes muy en serio lo que en este blog puedas leer.
Broma cósmica,la vida, es un sinfín de cosas, sucesos, sueños e ilusiones, pasiones y tristezas, que muchos piensan inconexas y yo creo que forman parte de ti, de tu esencia y ser.
Con lo que aquí escribo no pretendo juzgar, cambiar ni criticar a nadie, sólo pretendo, en la medida de lo posible que puedas ver un poquito de mi experiencia vital en Moçambique con mis ojos.
Un abrazo.
Y cómo dijo el Loco de la colina "La vida hay que vivirla!"

De lo leido...


“Te vas a separar de tus antepasados. Ahora tienes que transformarte en otro hombre”
(Mia Couto, “Tierra sonambula”)


“¿Qué es lo que hace caminar al camino? Es el sueño. Mientras la gente sueña, el camino permanecerá vivo. Es para eso para lo que sirven los caminos, para hacernos parientes del futuro.
(Dicho de Tuahir, "Tierra sonambula")


"La historia a menudo es producto de la irreflexión. Es una hija bastarda de la estupidez humana, el fruto de unas mentes obnubiladas, de la idiotez y de la locura. En casos tales,la escriben personas que no saben lo que hacen, más aún, que no quieren saberlo; rechazan tal posibilidad con furia y repugnancia." Ébano de Ryszard Kapuściński

domingo, 30 de agosto de 2009

Davide e a morte

O sábado pasado espertei roto, tras unha noite de baile na única discoteca da cidade, o Hot Chiling.Batían na porta, e intuín quen era. O abrir vin o rostro desencaixado do Davide, un dos tres guardas que coidan o meus soños e miña casa.
-Bom dia, chefe, desculpe o incomodo...
-Nada Davide-Eu sabía que o seu irmán que estivera no hospital para unha operación de riles, e que coñecera unhas semáns antes, morrera o día anterior, e intuía que precisaba diñeiro para o enterro.

Así que fun a polo seu salario do mes o cuarto e voltei, tentando non espabilar demasiado, era moi cedo e o meu corpo inda pedía cama. El agradeceuno sen sorrir, so cunha ollada de confianza.

-Chefe, ai uma cousa, se não é incomodo, se o chefe não está muito cansado....precisaba de pedir-lhe o chefe se podería facer o favor de levar o carro para o serviço do funeral.

quedeime sen palabras, Davide é o guarda que máis aprecio, sempre discreto, sempre atento, sempre interesado porque eu esté ben, os fins de semana non fai ruido ningún para que durma a bontade, teñolle un cariño especial.
-Claro, a que hora?
-As 11, agora vou a façer a caija con este dinheiro, obrigado chefe.

Así voltei para cama, a dar voltas por dúas horas, logo afeitada, ducha, matabicho potente, e porme unha camisa e agardar.
Pasei toda a tarde no coche, esfameado, levando os familiares do tanatorio a casa do defunto, alí parado, logo o ceminterio coas tias e avoas a chorar no carro, o corazón na gorxa e sen poder dicir nadiña.
Durante este tempo viñeronme moitas partidas definitivas a cabeza, cousas que vivín sobretodo aquí, e que non escribín por non tinguir de negro o blog, pero hoxe quero contalas.
Un dia, o 6 de Abril, lembro a data, porque o día seguinte era o día da mulher moçambicana, voltabamos de currar na construcción das jaulas en Metangula, nunha costa arriba tremenda o carro foi quedando sen forza e se parou. Deu un pouco para atrás ata que se bloqueo coa marcha.
Todos baixamos instintivamente tras uns segundos de non saber nada do que pasaba. Mucavele calzou o coche con pedras, eu miraba o motorista, Sofiano, con curiosidade, permanecía no asento como se nada. Toqueille no vidro intrigado e el con dificultade baixouno.
-....que podooo façeeeer-Saiulle nun fio de voz.
Este home está mal, así que o sacamos do asento, non había problema mecánico como pensabamos, era humano, o Sofiano, ese home calado que me levaba a todas partes que se sorprendía de todos os meus comentarios, e que me ensinaba con silencios máis que con palabras, estaba tendo algún tipo de ataque, un derrame cerebral ou algo así, que o tiña medio paralizado e semiinconsciente. Tomamos o control da situación, o Mucavele e máis eu collemos o Sofiano e o acostamos detrás encima do Pihale e Niclau, que asistían paralizados.
Saímos a todo trapo, conducía Mucavele, eu de copi xirado para atrás, de seonllos no asento. Vendolle as pupilas, falando con el para que non se quedara inconsciente, preguntandolle as mesmas cousas unha e outra vez, unha hora de noite fechada interminable, de velocidade, de intranquilidade, de impotencia. Chegamos no hospital e foi desesperante, o tumbaron nunha cama e a esperar, e nós ó pasillo, coa familia xa alí, descomposta. Polo menos o branco facía o que lle saía das narices, e entraba a ver o paciente, ainda que llo proibiran, e preguntaba polo médico.
Diagnostico:Ataque de hipertensión. Un chute dalgo e unhas pastillas.
Pola parálise que presentaba no lado esquerdo eu sabía que había dano no cerebro.

Estivo no hospital 3 semáns, visiteino todo o que o ánimo me deixaba, e cando fumos a Malawi a polos alevines da primeira vez, morreu en casa. Ata sempre Sofiano, se existe deus, ti serás o seu motorista nos desplazamentos complicados, con certeça.

Nesa época de morte, tamén apareceu o Sebastião pola porta. O meu guarda especial, lle falta un fervor e é todo sorriso, menos nesta ocasión. Morréralle un fillo de 4 anos, e precisaba de diñeiro para comprar as telas para envolvelo e a caixa. Sentín moito aquela morte, porque parecía que era o normal, que os nenos morren e punto. Que lle pasou, preguntei. Malaria(como sempre, todo é malaria incluso antes de facer o test, e se o test da que non, sigue sendo malaria!!).

Nestas e noutras cousas do fin dos días de alguén, que me teñen acontecido aquí e alá andaba pensando, mentres facíalle o favor de ser motorista do funeral do irmán o meu querido Davide. O fin da tarde viu darme a mano e dicir gracias. Costoume, pero o fixen polo vivo, polo cariño e porque así o sentín.

Estou aprendendo que a vida pasa, e como non a aproveite ninguén me vai dar unha segunda oportunidade, pero estou vivo e iso é incrible!!

AHORA VIVE!!!

El sábado pasado desperté roto, tras una noche de baile en la única discoteca de la ciudad, el Hot Chiling.Llamaban en la puerta, e intuí quien era. Al abrir vi el rostro desencajado del Davide, uno de los tres guardas que cuidan mis sueños y mi casa.
-Bom dia, chefe, disculpe o incomodo...
-Nada Davide-Yo sabía que su hermano, que había estado en el hospital para una operación de riñones, y al que conocí unas semanas antes, había muerto el día anterior, e intuía que necesitaba dinero para el entierro.

Así que fui a por su salario del mes al cuarto y volví, intentando no espabilar demasiado, era muy temprano y mi cuerpo todavía pedía cama. Él lo agradeció sin sonreír, sólo con un vistazo de confianza.

-Chefe, ay uma cosa, si não es incomodo, si o chefe não está muito cansado....precisaba de pedir-lhe se podría facer o favor de levar o carro para o serviço do funeral.

Me quedé sin palabras, Davide es el guarda que más aprecio, siempre discreto, siempre atento, siempre interesado porque yo esté bien, los fines de semana no hace ruido ninguno para que duermaa voluntad, le tengo un cariño especial.
-Claro, a que hora?
-Las 11, agora vou a façer a caija con este dinheiro, obrigado chefe.

Así volví para cama, a dar vueltas por dos horas, luego afeitada, ducha, matabicho potente, y ponerme una camisa y esperar.
Pasé toda la tarde en el coche, famélico, llevando a los familiares del tanatorio a casa del difunto, allí parado, luego al ceminterio con las tias y abuelas a llorar en el carro, el corazón en la garganta y sin poder decir nadiña.
Durante este tiempome vinieron muchas partidas definitivas a la cabeza, cosas que viví sobretodo aquí, y que no escribí por no teñir de negro el blog, pero hoy quiero contarlas.
Un día, el 6 de Abril, recuerdo la fecha, porque el día siguiente era el día de la mulher moçambicana, volvíamos de currar en la construcción de las jaulas en Metangula, en una cuesta arriba tremenda el carro fue quedando sin fuerza y se paró. Dio un poco para atrás hasta que se bloqueo con la marcha.
Todos bajamos instintivamente tras unos segundos de no saber nada de lo que pasaba. Mucavele calzó el coche con piedras, yo miraba al motorista, Sofiano, con curiosidad, permanecía en el asiento como si nada. Le toqué en el vidrio intrigado y él con dificultad lo bajó.
-....que podooo façeeeer-Le salió en un hilo de voz.
Este hombre está mal, así que lo sacamos del asiento, no había problema mecánico como pensábamos, era humano, Sofiano, ese hombre callado que me llevaba a todas partes que se sorprendía de todos mis comentarios, y que me enseñaba con silencios más que con palabras, estaba teniendo algún tipo de ataque, un derrame cerebral o algo así, que lo tenía medio paralizado y semiinconsciente. Tomamos el control de la situación, el Mucavele y yo cogimos a Sofiano y lo acostamos detrás encima del Pihale y Niclau, que asistían paralizados.

Salimos a todo trapo, conducía Mucavele, yo de copi girado para atrás, de rodillas en el asiento. Viendole las pupilas, hablando con él para que no se quedara inconsciente, preguntándole las mismas cosas una y otra vez, una hora de noche cerrada interminable, de velocidad, de intranquilidad, de impotencia. Llegamos al hospital y fue desesperante, lo tumbaron en una cama y a esperar, y nosotros al pasillo, con la familia ya allí, descompuesta. Por lo menos el blanco hacía lo que le salía de las narices, y entraba a ver al paciente, aunque se lo prohibieran, y preguntaba por el médico.
Diagnostico:Ataque de hipertensión. Un chute de algo y unas pastillas.
Por la paralisis que presentaba en el lado izquierdo yo sabía que había daño en el cerebro.

Estuvo en el hospital 3 semáns, lo visité todo lo que el ánimo me dejaba, y cuando fuimos a Malawi a por los alevines de la primera vez, murió en casa.
Hasta siempre Sofiano, si existe dios, tú serás su motorista en los desplazamentos complicados, con certeça.

En esa época de muerte, también apareció el Sebastião por la puerta. Mi guarda especial, le falta un hervor y es todo sonrisa, menos en esta ocasión. Le había muerto un hijo de 4 años, y precisaba de dinero para comprar las telas para envolverlo y la caja. Sentí mucho aquella muerte, porque parecía que era lo normal, que los niños mueren y punto. Que le pasó, pregunté. Malaria(como siempre, todo es malaria, incluso antes de hacer el test, y si el test da que no, sigue siendo malaria!!).

En estas y en otras cosas del fin de los días de alguien, que me han acontecido aquí y allá andaba pensando, mientras le hacía el favor de ser motorista del funeral del hermano mi querido Davide. Al fin de la tarde vino a darme la mano y decir gracias. Me costó, pero lo hice por el vivo, por el cariño y porque así lo sentí.

Estoy aprendiendo que la vida pasa, y como no la aproveche nadie me va a dar una segunda oportunidad, pero estoy vivo y eso es increíble!!

jueves, 27 de agosto de 2009

Saindo do Kruger

Saímos á fría mañá, o sol aínda era unha esperanza entre a bretema da mañá.Corre que te corre para entrar pronto no parque.
-Hoxe é o día tio, hoxe vemos felinos seguro, é o que nos falta.
Eso son gañas, claro que si.
Entramos pola porta e andivemos pola estrada de asfalto.

O rato de seguir a frente vimos unha aguia a matabichar nunha arbore, zas zas, fotiiiicoooo.
Continuamos e un grupo de coches de todo tipo bloqueaban a estrada, todo o mundo vendo para a dereita moi atento, se notaba a tensión.
Chalo foi pondo o coche na dereita e cando alguén se moveu do arcen, zas, nos puxemos diante dun coche alto de safari e en primeira línea, preguntoulle que que había alí e o corazón comezou a saltar...
Leóns. Eu veña a buscar e buscar, e nada, claro as orientacións eran en inglés, que si tree que si right, joer que esto esta cheio de treees e riggghtsss. Seguín o meu instinto, ousexa ver cara onde miraba a peña e escanear a zona cos prismáticos.
Ostia Chalo que están aí tumbadoooos, son dous machos con melena e todo mira,mira. Que subidón, o rei da selva a matabichar un ñu ou algo escuro diante nosa, cos fuciños vermellos e a melena ó vento.
Coa boa posición que tiñamos non paramos de ver, fotografiar, e flipar.
Cando os leóns se fartaron de darlle ó dente e se tumbaron, tan panchos, a durmir unha sesta mañaneira, nos fumos dalí. Proseguimos a nosa andaina, a idea, pasar o día a ver bichos e ir tirando cara a fronteira entre o Kruger e o Limpopo, e dicir, entre Africa do Sul e Moçambique.
Esto era a teoría claro, porque o rato de sair de onde vimos os leóns apareceron uns babuinos no costado do carro, que logo se convertiron nunha auténtica marabunta de bichos de todos os tamaños que se cruzaron diante dos nosos ollos, e baixaron a un río a montala. Cómo se parecen estes carallos a nós, mira que somos monos!

Proseguimos o noso día co subidón dos leóns, e nos a buscalos en pistas de terra e eles aladiño do asfalto. O día foi uma misturas de sensación, vimos unha chea de animais, e seguimos unha pista de terra que nos levaba o norte, por onde, para segundo subidón do día ollamos outra chea de carros e diante que, pois un grupo de novos leóns e femias, a durmir nunha sombra...genial.
O día foi redondo, bichear, falar e unha paisaxe completamente distinta o visto nos outros días.

Xa no asfalto comezamos a meterlle brasa o coche, se pillamos un ñu o destrozamos, porque a fronteira fechaba as 15:00 e xa era tarde para todo o que nos faltaba...pero aínda nos faltaban sorpresas, outro grupo de coches e outra vez a preguntar, que carallo vedes booooeeersss do carallo??
-Leopard.
Ai oma, alí nunha rama dunha árbore no medio da sabana, apareceron, tras deixarme os ollos cos prismáticos e desesperar a Chalo que tentaba de orientarme, as manchas dun leopardo, a esa distancia por min como se colgaron unha manta desas dos setenta co leopardo pintado, porque non o vin moito, ainda que o desfrutei.

Seguimos camiño, e o entrar na última pista de terra, mírame ou cinco carros 4x4, que levaban de todo, ata unha pá colgada detrás, unha machada, bidóns de auga (só lembrarvos que nos iamos nun Kia Pikanto, con coitelo de super e garrafa de auga,je,je) Certamente eran boers flipados, que van preparados para que a terceira guerra mundial os colla de safari e poder tirarse o monte.
Chegamos a fronteira, e porta entre parques, e os boers aínda estaban por alí, para eso tantas presas?Tiñamos media hora para que fechara.
O pasar para o lado moçambicano sentín unha sensación de ledicia no peito, unha familiaridade, un bo rollo, que foi a máis coas bromas cos guardas da fronteira.
De Lichinga?? e por aquí?
E logo cando tocou pagar a entrada do parque 300 Mt para turistas 150Mt para nacionais.Eeeee
que eu son residente en Lichinga, mira o meu pasaporte.
A muller veíase totalmente desorientada, chamou a outro guarda, e empezaron a ver o pasaporte e o visado como se fose a por ali:

MOÇAMBICANO DE ESPIRITU,BLANQUIÑO,ISO SÍ,PERO CASE DE AQUI...

Creo que o que máis lles convenceu, ademáis das minhas brincadeiras en perfeito portuñol, foi o feito de que tentase escaquear 150Mt, cousa que todo Moçambicano que se precie tenta facer, claro.
O guarda concluíu: é de aquí. (O meu sorriso, como un plato)
Aínda se descojonaron un rato máis de nos o ver o cochiño que nos ía levar:Ide despacio...

O levar 20 min do Limpopo dimonos conta porque as risas, aquelo era un patatal, o carro a bater e brincar por todas partes, e todo o máis que veíamos era algún paxariño, nunha paisaxe totalmente salvaxe e sen ningún tipo de coidado, so carreteira principal.
Aínda nos pasaron algún que outro boer a todo meter carón, e o pick-up dos guardas, con metralletas e todo e partindose o cu de nos e saudando.

Cuando entramos na pista do camping xa estaba empezando a noite, o camiño cheo de pedras, cantos, area, varios momentos de tensión ben resoltos polo Chalo, que o estaba pasando en grande e dandoo todo co cochiño, foi como 1 hora de sufrimento, que nos quedamos que nos quedamos, pero o final chegamos. Entramos ata o fondo.

Viu correndo o guarda do parque, que nas escuras o pasamos sen velo.

A cara dos boers cos seus 4x4, con remolque que se convirte en tenda de camping, leña para a fogueira, mesas, cadeiras, cociñas a gas butano, filetóns e vamos todo e máis do que precises nun camping, foi un poema,
pero voooos?,
"si nós, con un Picanto e un par, gitanos, bicheros y cañeros, que pasa!!"



SIVIA AI TES O TEU LEÓN, DESFRUTAO E UN ABRAZO

Salimos a la fría mañana, el sol aún era una esperanza entre la niebla de la mañana.Corre que te corre para entrar pronto en el parque.
-Hoy es el día tío, hoy vemos felinos seguro, es lo que nos falta.
Eso son ganas, claro que sí.
Entramos por la puerta y anduvimos por la carretera de asfalto. Al rato de seguir adelante vimos un águila a "matabichar" en un árbol, zas zas, fotiiiicoooo.
Continuamos y un grupo de coches de todo tipo bloqueaban la carretera, todo el mundo viendo para la derecha muy atento, se notaba la tensión.
Chalo fue poniendo el coche en la derecha y cuando alguien se movió del arcen, zas, nos pusimos delante de un coche alto de safari y en primera línea, le preguntó que qué había allí y el corazón comenzó a saltar...
Leones. Yo venga a buscar y buscar, y nada, claro las orientaciones eran en ingles, que sí tree que sí right, joer que esto está lleno de treees y riggghtsss. Seguí mi instinto, osea ver cara donde miraba la peña y escanear la zona con los prismáticos.
Ostia Chalo que están ahí tumbadoooos, son dos machos con melena y todo mira,mira. Que subidón, el rey de la selva a matabichar un ñu o algo oscuro delante nuestra, con los hocicos rojos y la melena el viento.



Con la buena posición que teníamos no paramos de ver, fotografiar, y flipar.
Cuando los leones se hartaron de darle al diente y se tumbaron, tan panchos, a dormir una siesta mañanera, nos fuimos de allí.Proseguimos nuestro camino, la idea, pasar el día a ver bichos e ir tirando hacia lapuerta entre lo Kruger y el Limpopo, es decir, la frontera entre Africa del Sul y Moçambique.
Esto era la teoría claro, porque al rato de salir de donde vimos los leones aparecieron unos babuinos en el costado del carro, que luego se convirtieron en una auténtica marabunta de bichos de todos los tamaños que se cruzaron delante de nuestros ojos, y bajaron a un río a montarla. Cómo se parecen estos carallos a nosotros, mira que somos monos!

Proseguimos nuestro día con el subidón de los leones, y nosotros a buscarlos en pistas de tierra y ellos aladito del asfalto. El día fue una mezcla de sensaciones, vimos un montón de animales, y seguimos una pista de tierra que nos llevaba al norte, por donde, para segundo subidón del día nos encontramos otro montón de carros y delante que, pues un grupo de jovenes leones y hembras, a dormir en una sombra...genial.
El día fue redondo, bichear, hablar y un paisaje completamente distinto a lo visto en los otros días.

Ya en el asfalto comenzamos a meterle brasa al coche, si pillamos un ñu lo destrozamos, porque la frontera cerraba a las 15:00 y ya era tarde para todo lo que nos faltaba...pero aún nos faltaban sorpresas, otro grupo de coches y otra vez a preguntar, que carajo veis booooeeersss ??
-Leopard.
Ai oma, allí en una rama de un árbol en medio de la sabana, aparecieron, tras dejarme los ojos con los prismáticos y desesperar a Chalo que intentaba orientarme, las manchas de un leopardo, a esa distancia por mí cómo se colgaron una manta de esas de los setenta con el leopardo pintado, porque no lo vi mucho, aunque lo disfruté.

Seguimos camino, y al entrar en la última pista de tierra, mirame ese lado que esto es zona de guepardo, sí sí , dame cocacolaaaaaa, nos pasaron como cuatro o cinco carros 4x4, que llevaban de todo, hasta una pala colgada detrás, un hacha, bidones de agua (sólo recordaros que nosotros íbamos en un Kia Pikanto, con cuchillo de super y garrafa de agua,je,je) Ciertamente eran boers flipados, que van preparados para que la tercera guerra mundial los coja de safari y poder tirarse al monte.
Llegamos a la frontera, y los boers aún estaban por allí, para eso tantas prisas?Teníamos media hora para que cerraran.
Al pasar para el lado moçambicano sentí una sensación de alegría en el pecho, una familiaridad, un bueno rollo, que fue a más con las bromas con los guardas de la frontera.
De Lichinga?? y por aquí?
Y luego cuando tocó pagar la entrada del parque 300 Mt para turistas 150Mt para nacionales.Eeeee
que yo soy residente en Lichinga, mira mi pasaporte.
La mujer se veía totalmente desorientada, llamó a otro guarda, y empezaron a ver el pasaporte y el visado como se fuera la por ali:
MOÇAMBICANO DE ESPIRITU,BLANQUITO,ESO SÍ,PERO CASI DE AQUI...

Creo que lo que más les convenció, ademáis de mis bromas en perfeto portuñol, fue el hecho de que intentara escaquear 150Mt, cosa que todo Moçambicano que se precie intenta hacer, claro.
El guarda concluyó: es de aquí. (Mi sonrisa, como un plato)
Aun se descojonaron un ratón más al ver el cochito que nos iba a llevar:Id despacio...

Al llevar 20 mín del Limpopo nos dimos cuenta porque las risas, aquello era un patatal, el carro a batir y saltar por todas partes, y todo lo más que veíamos era algún pajarito, en un paisaje totalmente salvaje y sin ningún tipo de cuidado, sólo carretera principal.
Aún nos pasaron algún que otro boer a todo meter cabrón, y el pick-up de los guardas, con metralletas y todo y partiéndose el culo de nosotros y saludando.

Cuando entramos en la pista del camping ya estaba empezando la noche, el camino lleno de piedras, cantos, arena, varios momentos de tensión bien resueltos por el Chalo, que lo estaba pasando en grande y dandolo todo con el pequeño, fue cómo 1 hora de sufrimiento, que nos quedamos que nos quedamos, pero al final llegamos. Entramos hasta el fondo.

Vino corriendo el guarda del parque, que en las oscuras lo pasamos sin verlo.

La cara de los boers con sus 4x4, con remolque que se convenirte en tienda de camping, leña para la hoguera, mesas, sillas, cocinas a gas butano, filetones y vamos todo y más de lo que precises en un camping, fue un poema:
pero voooosoootrooooos?,
"sí nosotros, con un Picanto y un par. Gitanos, bicheros y cañeros, que pasa!!"

martes, 18 de agosto de 2009

Queimado e sorrinte


Onte, queimado do sol tras un día intenso de traballo no lago para por as gaiolas na auga, movendo pesos de cemento de centos de kilos entre todos, con animo e vontade, atandoos a gaiola para levelos o seu sítio e deixandoos caer na posición coa cadea da gaiola. Unha delas soltouse, e o Suso tirou de camiseta e baixou a uns 6 metros de profundidade, agarrado a unha cadea e con tornillos na boca para unila a outra, ai madriña, casi afojo, é que xa non son un rapaaas...
Pois iso, estaba churrascadito e pola tarde fiquei en terra a fotografiar a última gaiola dende alí, e cando me apoiei na parede, feliz de ver por fin o noso traballo a flotar,pasa diante miña unha aguia pescadora africana, lle sorrio e penso, que linda, se tivese a cámara lle facía unha foto...pero se levo a cámara o pescozo, je,je.



SOÑADE E OS VOSOS SOÑOS SE CONVERTIRAN EN REALIDADE, UN DIA SOÑAMOS GAIOLAS E AI ESTÁN.
ADICADO A MANOLO, O MEU INXEÑEIRO NA CASA, FLOTAN MEU FLOTAAAAAAN, FERROOOOO!!!

Ayer, quemado por el sol tras un día intenso de trabajo en el lago para poner las jaulas en el agua, moviendo pesos de cemento de cientos de kilos entre todos, con animo y voluntad, atandolos a la jaula para llevarlos a su sítio y deijarlos caer en la posición con la cadena de la jaula. Una de ellas se soltó, y el Suso tiró de camiseta y bajó a unos 6 metros de profundidad, agarrado a una cadena y con tornillos en la boca para unirla a otra, ay madrina, casi afojo, es que ya no soy un chavaaal...
Pues eso, estaba churrascadito y por la tarde me quedé en tierra a fotografiar la última jaula desde allí, y cuando me apoyé en la pared, feliz de ver por fin nuestro trabajo a flotar,pasa delante mi una águila pescadora africana, le sonrreí y pensé, que linda, si tuviera la cámara le hacía una foto...pero si llevo la cámara al cuello, je,je.

miércoles, 12 de agosto de 2009

Cun sorriso

Hai momentos na vida na que un faise consciente dalgún cambio, algunha alteración na realidade ou na percepción que temos dela, que nos leva a ver as cousas dende outro prisma.
Levo demasiado tempo encabronado, cunha sensación de non saber que está acontecendo, quen lle deu o botón para que todo sucedera tan depresa, extresado con todo, cansado, e co ceño fruncido, tanto tempo que xa non sabía parar e desfrutar do camiño.
Por todo este ritmo tolo que se seguín aquí case lle fastidio a viaxe o Chalo, si, sei que as fotos son moi chulas e que o pasamos genial, pero eu non souben parar a mente, deixar de emitir ondas de negatividade e desfrutar do momento...(sorry amigo)
Tardei un tempo en decatarme, pero non sei porque extrana razón esta semán todo mudou.
Voltei a verlle o lado divertido a todo, a escoitar sen xulgar, a fluir, que hai problemas,claro que os ten que haber senon que carallo de vida sería esta, pero onde hai un problema existe unha solución e o divertido e fluir e deixarse sorprender coa aparición inesperada de esta.
Meus compañeirosaquí me ensinan moito, como con Mucavelle, que falamos largo e tendido sobre mil cousas, non estamos dacordo en todo, pero nin falta que fai. As veces, o escoito dicindo algo moi convencido e argumentando, e sei que é algo que eu lle plantexei uns días atrás e el asumiu como bo. Tamén me pasa a min o mesmo, e vou interiorizando as súas ideas.
Esta semán decidín sacar o sorriso de paseo, a semán pasada foi unha dor de cabeza continua e cheguei o venres exausto, pero tomei unha decisión:Sorrir.

Escoitar sen fruncir o ceño, incluso os que me piden pasta, que aquí son moitos, e sorrir, e dicir, non, e seguir sorrindo,porque as cousas non son problemas graves se non queremos velos como tal.



Hoxe tiñamos mil cousas que facer, porque mañá vamos a Malawi a comprar os alevines para as gaiolas, e tiñamos todo pendente, estilo mozambicano, pero pasiño a pasiño, e sen perder o sorriso, todo foi saíndo, e aínda máis, desfrutando do camiño e as persoas que a vida vai pondo aí.

Así que veña, a sorrir!




PARA TODOS OS QUE ESCOITAN, A AQUELES QUE QUEREN SEN XULGAR E OS QUE NON ABANDONAN A UN AMIGO SÓ POR SER UN “POUCO”DESAGRADABLE . A TODOS GRACIAS :-)




Hay momentos en la vida en la que uno es consciente de algún cambio, alguna alteración en la realidad o en la percepción que tenemos de ella, que nos lleva a ver las cosas desde otro prisma.
Llevo demasiado tiempo encabronado, con una sensación de no saber que está aconteciendo, quien le dió al botón para que todo sucediera tan deprisa, extresado con todo, cansado, y con el ceño fruncido, tanto tiempo que había olvidado parar y disfrutar del camino.
Por todo este ritmo loco que seguí aquí casi le fastidio el viaje al Chalo, sí, sé que las fotos son muy chulas y que lo pasamos genial, pero yo no supe parar la mente, dejar de emitir ondas de negatividad y desfrutar del momento...(sorry amigo)
Tardé un tiempo en enterarme, pero no sé porque extraña razón esta semana todo mudó.
Volvi a verle el lado divertido a todo, a escuchar sin juzgar, a fluir, que hay problemas,claro que los tiene que haber sino qué carallo de vida sería esta, pero donde hay un problema existe una solución y lo divertido es fluir y dejarse sorprender con la aparición inesperada de esta.

Mis compañeiros aquí me enseñan mucho, como con Mucavelle, que hablamos largo y tendido sobre mil cosas, no estamos de acuerdo en todo, pero ni falta que hace. A veces, lo escucho diciendo algo muy convencido y argumentando, y sé que es algo que yo le planteé unos días atrás y él asumió como bueno. También me pasa a mí lo mismo, y voy interiorizando sus ideas.

Esta semán decidí sacar la sonrisa de paseo, la semán pasada fue un dolor de cabeza continua y llegué el viernes exausto, pero tomé una decisión:Sonreír.

Escuchar sin fruncir el ceño, incluso a los que me piden pasta, que aquí son muchos, y sonreír, y decir, no, y seguir sonriendo,porque las cosas no son problemas graves si no queremos verlas como tales.

Hoy teníamos mil cosas que hacer, porque mañana vamos a Malawi a comprar los alevines para las jaulas, y teníamos todo pendiente, estilo mozambicano, pero pasito a pasito, y sin perder la sonrisa, todo fue saliendo, y aun más, disfrutando del camino y las personas que la vida va poniendo ahí.

Así que venga, a sonreír!



domingo, 2 de agosto de 2009

Segundo día no Kruger

Saimos a todo gas aínda no medio da noite, eran as 5:30 e a intención era entrar no parque as 6 da mañá.
Iamos contentos, descansados, sorrintes, mortos de frio, con gañas de meterlle o dente ben o fondo a este sitio incrible, hoxe ía ser un bo día.
Fixemos todos os tramites na porta nun tempo record, xa somos expertos nesto, e entramos para adentro, a idea, tirar cara o norte, e ir por pistas de terra, pasando por bebedeiros, e entrando en dous ou tres tipos de paisaxe distinta.
Pasamos polo centro de acampada de Skukuza, sen pena nin gloria e decidimos coller a primeira pequena pista de terra.
Logo avanzamos polo asfalto da estrada central do parque ata o primero bebedeiro, en Mantimahle.
As primeiras horas da mañá teñen unha máxia especial, eu fai tempo que non as disfrutaba así, bicheando, escoitando mil paxaros e de parrafada cun colega. Os cambios de tons con cada movemento do sol por subir e quentar son incribles.
Así fumos parando aqui é alá, un impala, foto, un paxariño, faille foto Suso que logo o identificamos, que siiiii, zas zas, estó é pasear por un documental, de carro e por unha estrada aceptable (xa nos gustaría en Niassa que a estrada princiapal Lichinga Cuamba fose como as pistas de aquí). Por fin, chegou a relaxación, eses pequenos momentos onde a mente me transporta non sei moi ben a onde e o corpo fica alí case en estado de catarse coa natureza.
"Estoy hablando solo"
Eeeee, si Chalo, dime, estaba a pensar.-ben non estaba a pensar en nada de nada.

E chegamos o bebedeiro, unha charca considerable, supoño que cos limites humidos como un campo de futbol ou así, son un caso para calcular tamaños.
Como veíamos que iso prometía, porque xa polo camiño fumos vendo impalas e outros animais, decidimos aparcar o carro, na sombra, e vendo cara a charca, con posibilidades para os dous para ver todo o que acontecía diante nosa, e fotografialo pola ventanilla.






Aquelo era un remanso de paz, que gusto non escoitar o motor por un tempo, adiqueime a ver os impalas que bebían do outro lado, como se movían, e logo os paxaros que rondaban polo coche a ver se nos caía algo de comer, por iso proiben dar de comer os animais, porque se acostuman!!
Unha aguia no ceo, e un grupo de xirafas que veñen a botar un grolo, abrindo as patas, e baixando o pescozo que é máis longo do que imaxinaba.

Os coches ían e viñan, moito transito, supoño que para alguén que viñera máis veces esto non é nada, pero eu desfruto ate da escoria faunística, nome que cariñosamente lle poñemos os paxaros máis típicos do sitio, os "gorrións" de aquí, pero son mesmamente interesante.
Chegou unha manada de cebras e pasaron pola carreteira onde estabamos, tan panchas, seguidas por algúns impalas femias. Ían beber moi perto de nós, ata que un iluminado quiso facerlle unha foto e os espantou para o fondo.

Despois de unha hora, unhas galletas, un bocata guarro e moitas fotos decidimos continuar.
Seguinte destino, bebedeiro de N´watindlopfu.

Se o anterior estivo ben este o supera, aquí é asi, cada instante supera o anterior,beeeem.
Unha manada de hipopotamos rechonchiños tomaban vaño diante nosa. As crías protexidas no medio, os máis grandes, mergullados moi cerca duns cocodrilos que se facían os despistados, tomando o sol tras deles nunha barreira de area.

No lado esquerdo, o fondo de todo divisamos unha linea area, onde distingou Chalo cos prismáticos un grupo de cocodrilos. Tempo despois, chegaron un grupo de impalas a beber, atentos, a ver se algún esta despistado, a tratar o da declaración da renda ou os cornos que lle puso a impala (todos os machos teñen cornos) e zas zas, bocata de impala. Pasaron moi de vagar, ollando para os cocodrilos, que cun sorriso horizontal nin se movían, coñecedores de que o campo aberto non é o seu medio. Chao chao, me quedo con tu cara, otro día te cato (dios como me recuerda al plantabaixa).

Cando os nosos ollos se empezaban a acostumar o espectáculo decidimos ir embora. Así que saímos de alí e non sei moi ben como acabamos en Nhlanguleni, ben tal vez porque a estrada só ía para alí.
O sitio, unha domingada, merendeiro con tenda e restaurante, os boers, amantes da carnaza, asaban pedazos tremendo de carne nunhas parrillas desmontables con gas e todo, incribles. Estos tipos son a ostia (noutra entrada contarei), nós fumos o vaño, compramos 2l de Cocacola, e vimos un mapa con imáns onde a peña vai colocando o que viu ese día."Leones, tío, mira y Leopardo, Chitaaa, chitaaa" Joder, Chalo, pareces tarzan veña a chamar a chita.
-Habemos de ver, tranquilo, o presinto.
-Vamos vamos que ya tengo mono.

Saimos daquel sítio subrealista, con olor a carne asada, nenos correndo e brincando, moito tumulto. E simpático que 500 m máis alá esté proibidísimo baixar do coche e aquí todo esto suceda sen reixas, verxas, armas nin nada parecido. Mentecuadrada é así.
"Pola vosa seguridade".

Entramos nunha pista que levaba a nosa seguinte porta, eran como as 12 ou 13, e nos quedaba un mundo de kilómetros por unha pista secundaria ata a porta de Orpen, no norte. E inda poriba o Chalo lle parecía zona boa de leóns, así que a 10 por hora, "escaneame ai ese lado, que no teme estás fijando nada"...aiiii, dame cocacola dame cocacola.
De momento nin un león, pero aparecían cousiñas para o noso desfrute.

O meu compi, o rei do escaneo, ata viu pegadas de carnivoro na terra da pista, o lado do carro, que vista meu!

Así pasamos por moitos herbivoros, ata que nunha curva topamonos con dous elefantes, ai, aladiño, comendo as herbas tan ricamente.
Logo uns facóquero con alma de top model, porque non só se deixaban fotografar, senon que se fixeron unha pasadiña diante do carro, joer, que feos son os tipos.

Chegamos a unhas pozas onde se achegaban un grupo de cebras a beber, paramos o carro e por un rato desfrutamos do espectáculo. Ate daba para facer fotos artísticas en branco e negro.
Pero era tarde, non tiña moi claro se iamos chegar hoxe a maldita porta, continuamos, pero calquera apura vendo uns bufalos no medio da maleza, vaia cornos.

Eu ía musitando nas miñas cousas cando o Chalo pegou un frenazo e empezoulle a facer fotos a un ave a ostia de rara, negra, coa cabeza bermella, como un pavo, pero máis raro, aquí é así en calquera parte podes levar unha sorpresa.

Pasamos por unha parada onde servían cafés e a peña merendaba e fumaba, porque está prohibido fumar no coche,je,je.
Así que tiramos unha fotos, estiramos un pouco e veña, a continuar.
Pasamos por un bebedeiro artificial moi moi grande, con paredes de terra e todo, e auga todo o ano, alí os animais estaban tumbados a ver pasar o tempo, bebendo, rumiando un pouco,Ñus, Kudus, impalas e especies de bichos que non lle sei o nome en Castelán.
Así que seguimos o camiño, a charlar e ver bichos, comer guarradas de dudoso aporte nutritivo.

O sol comezaba a baixar, nos proseguíamos polo camiño, acelerando ante o eterno reloxo que nos marcaba a hora de saida, vendo todo o que se movía pola floresta, pero sen parar demasiado.
Pero ainda faltaban sorpresas, nunha destas, o tomar unha curba, dous chacais camiñaban tranquilamente pola pista, ai que non me da tempo de facer foto...
E cuando xa pensabamos que só nos faltaba proseguir cara diante, nunha sombra descubrín dous bultos...para, para! aí hai dous rinocerontes, unha mai e un fillote, que lindos.

Agora si que o reloxo apretaba, comezamos a ir un pouco máis rápido, un pouco máis forte, pero se estamos nun parque, como se cruve un impala ceamos carne e o carro queda para o arrastre.
Nunha curva estaba nun lado da pista unha xirafa, o Chalo esquibouna derrapando na terra, ela nos miraba sorprendidos, como dicindo,"que carallo facedes".

Chegamos un pouco tarde a porta, pero se é para sair, e así, xa de noite, procuramos un "Game Gate" unha especie de parque privado e pequeno, cunhas casas moi chulas, cea, repaso do día e a durmir, que o día seginte nos espera máis e mellor.

Segue por aquí

PARA ESES PUNTOS VERMELLOS MISTERIOSOS NO MAPA


Salimos a todo gas aún en medio de la noche, eran las 5:30 y la intención era entrar en el parque las 6 de la mañana.
Íbamos contentos, descansados, sorrintes, muertos de frio, con ganas de meterle el diente bien al fondo a este sitio increible, hoy iba a ser un buen día.
Hicimos todos los tramites en la puerta en un tiempo record, ya somos expertos en esto, y entramos para adentro, la idea, tirar cara el norte, e ir por pistas de tierra, pasando por bebederos, y entrando en dos o tres tipos de paisaje distinto.
Pasamos por el centro de acampada de Skukuza, sin pena ni gloria y decidimos coger la primera pequeña pista de tierra.
Luego avanzamos por el asfalto de la carretera central del parque hasta el primero bebedeiro, en Mantimahle.
Las primeras horas de la mañana tienen una mágia especial, yo hace tiempo que no las disfrutaba así, bicheando, escuchando mil pájaros y de parrafada con un colega. Los cambios de tonos con cada movimiento del sol por subir y calentar son increíbles.
Así fuimos parando aqui y allá, un impala, foto, un pajarito, hazle foto Suso que luego lo identificamos, que siiiii, zas zas, esto es pasear por un documental, de carro y por una carretera aceptable (ya nos gustaría en Niassa que la carretera princiapal Lichinga Cuamba fuera como las pistas de aquí). Por fin, llegó la relajación, esos pequeños momentos donde la mente me transporta no sé muy bien a donde y el cuerpo queda allí casi en estado de catarsis con la naturaleza.
"Estoy hablando solo"
Eeeee, sí Chalo, dime, estaba pensando.-bien no estaba pensando en nada de nada.

Y llegamos al bebedero, una charca considerable, supongo que con los límites humidos como un campo de futbol o así, soy un caso para calcular tamaños.
Como veíamos que eso prometía, porque ya por el camino vimos impalas y otros animales, decidimos aparcar el carro, en la sombra, y viendo hacia la charca, con posibilidades para los dos para ver todo lo que acontecía delante nuestra, y fotografiarlo por la ventanilla.

Aquelo era un remanso de paz, que gustó no escuchar el motor por un tiempo, me dediqué a ver los impalas que bebían del otro lado, como se movían, y luego los pájaros que rondaban por el coche a ver si nos caía algo de comer, por eso proiben dar de comer los animales, porque se acostumbran!!
Una águila en el cielo, y un grupo de jirafas que vienen a echar un trago, abriendo las patas, y bajando el cuello que es más largo de lo que imaginaba.

Los coches iban y venían, mucho transito, supongo que para alguien que ha venido más veces esto no es nada, pero yo disfruto hasta de la escoria faunística, nombre que cariñosamente le ponemos a los pájaros más típicos del sitio, los "gorriones" de aquí, pero son interesante.
Llegó una manada de cebras y pasaron por la carreteira donde estábamos, tan panchas, seguidas por algunos impalas hembras. Todos a beber muy cerca de nosotros, hasta que un iluminado quiso hacerle una foto y los espantó para el fondo.

Después de una hora, unas galletas, un bocata guarro y muchas fotos decidimos continuar.
Siguiente destino, bebedeiro de N´watindlopfu.

Si lo anterior estuvo bien este lo supera, aquí es así, cada instante supera el anterior,bieeeem.
Una manada de hipopótamos rechonchitos tomaban vaño delante nuestra. Las crías protegidas en medio, los más grandes, sumergidos muy cerca de unos cocodrilos que se hacían los despistados, tomando el sol detrás de ellos en una barrera de arena.

En el lado izquierdo, al fondo de todo divisamos una línea arena, donde distinguió Chalo con los prismáticos un grupo de cocodrilos. Tiempo después, llegaron un grupo de impalas a beber, atentos, a ver si alguno esta despistado, trantando lo de la declaración de la renta o los cuernos que le puso la impala (todos los machos tienen cuernos) y zas zas, bocata de impala. Pasaron muy despacio, mirando para los cocodrilos, que con una sonrisa horizontal ni se movían, conocedores de que el campo abierto no es su medio. Chao chao, me quedo con tu cara, otro día te cato (dios cómo me recuerda al plantabaixa).

Cuando nuestros ojos se empezaban a acostumbrar el espectáculo decidimos ir embora. Así que salimos de allí y no sé muy bien como acabamos en Nhlanguleni, bien tal vez porque la carretera sólo iba para allí.
El sitio, una domingada, merendero con tienda y restaurante, los boers, amantes de la carnaza, asaban pedazos tremendo de carne en unas parrillas desmontables con gas y todo, increíbles. Estos tipos son la ostia (en otra entrada contaré), nosotros fuimos al vaño, compramos 2l de Cocacola, y vimos un mapa con imanes donde la peña va colocando lo que vió ese día."Leones, tío, mira y Leopardo, Chitaaa, chitaaa" Joder, Chalo, pareces tarzan venga a llamar a chita.
-Hemos de ver, tranquilo, lo presiento.
-Vamos, vamos!! que ya tengo mono.

Nos marchamos de aquel sítio subrealista, con olor a carne asada, niños corriendo y saltando, mucho tumulto. Es simpático que 500 m más allá esté prohibidísimo bajar del coche y aquí todo esto suceda sin rejas, verjas, armas ni nada parecido. Mentecuadrada es así.
"Por vuestra seguridad".

Entramos en una pista que llevaba a nuestra siguiente puerta, eran como las 12 o 13, y nos quedaba un mundo de kilómetros por una pista secundaria hasta la puerta de Orpen, en el norte. Por si fuera poco, el Chalo le parecía zona buena de leones, así que a 10 por hora, "escaneame ahí ese lado, que no teme estás fijando nada"...aiiii, dame cocacola dame cocacola.
De momento ni un león, pero aparecían cousitas para nuestro disfrute.

Mi compi, el rey del escaneo, hasta vió huellas de carnivoro en la tierra de la pista, alado del carro, que vista meu!

Así pasamos por muchos herbivoros, hasta que en una curva nos encontramos con dos elefantes, ahí, aladito, comiendo las hierbas tan ricamente.
Luego unos facóquero con alma de top model, porque no sólo se dejaban fotografiar, sino que se hicieron una pasadita delante del carro, joer, que feos son los tipos.

Llegamos a unas charcos donde se acercaban un grupo de cebras a beber, paramos el carro y por un ratón disfrutamos del espectáculo. Hasta daba para hacer fotos artísticas en blanco y negro.
Pero era tarde, no tenía muy claro si íbamos a llegar hoy a la maldita puerta, continuamos, pero cualquiera apura viendo unos bufalos en medio de la maleza, vaya cuernos.

Yo iba musitando en mis cosas cuando el Chalo pegó un frenazo y le empezó a hacer fotos a un ave la ostia de rara, negra, con la cabeza roja, como un pavo, pero más raro, aquí es así en cualquiera parte puedes llevarte una sorpresa.

Pasamos por una parada donde servían cafés y la peña merendaba y fumaba, porque está prohibido fumar en el coche,je,je.
Así que tiramos una fotos, estiramos un poco y venga, a continuar.
Pasamos por un bebedero artificial muy muy grande, con paredes de tierra y todo, y agua todo el año, allí los animales estaban tumbados a ver pasar el tiempo, bebiendo, rumiando un poco,Ñus, Kudus, impalas y especies de bichos que no sé el nombre en Castellano.
Así que seguimos el camino, a charlar y ver bichos, comer guarradas de dudoso calidad nutritivo.

El sol comenzaba a bajar, nosotros proseguíamos el camino, acelerando ante lo eterno reloj que nos marcaba la hora de salida, viendo todo lo que se movía por la floresta, pero sin parar demasiado.
Pero aún faltaban sorpresas, en una de estas, al tomar una curva, dos chacales caminaban tranquilamente por la pista, ay que no me da tiempo de hacer foto...

Y cuando ya pensábamos que sólo nos faltaba proseguir cara delante, en una sombra descubrí dos bultos...para, para! ahí hay dos rinocerontes, una madre y un hijito, que lindos.

Ahora sí que el reloj apretaba, comenzamos a ir uno poco más rápido, un poco más fuerte, pero si estamos en un parque, como se cruce un impala cenamos carne y el carro queda para el arrastre.
En una curva estaba en un lado de la pista una jirafa, el Chalo la esquibó derrapando en la tierra, ella nos miraba sorprendida, como diciendo,"que carajo hacéis".

Llegamos un poco tarde a puerta, pero si es para salir!, y así, ya de noche, procuramos un "Game Gate" una especie de parque privadol y pequeño, con unas casas muy chulas, cena, repaso del día y a dormir, que el día siguiente nos espera más y mejor.

Sigue aquí

sábado, 1 de agosto de 2009

Caminhos

As estradas en Niassa están incriblemente vivas.
Son serpes de cor vermello ocre, que zigzaguean polo medio dun mato cada vez máis mermado.

O outro día o falaba co Mucavelle e Pihale:"Os caminhos aquí están vivos, cambean cada ves que se pasa por elis. Nunca pasas duas veçes pelo mesmo caminho".


Estes seres, nacidos para regalar vías os soños dos seres que os transitan, están moi influidos polo humor da persoa que por eles camiña. Así que se tes presa o camiño se volve difícil, se o medo da oscuridade da noite te fai ir máis e máis de vagar. o camiño farase eterno.
Pero se pola contra vas feliz e relaxado, deixando que o caminho te comente ó ouvido a velocidade mellor, a liña das rodas do coche anterior que evita toda cova (buraco).
Se desfrutas dunha paisaxe incible, con cores, xentes e formas que endexamáis van sair da miña retina. Se camiñas así, pode que desfrutes, e o camiño te devolvera o sorriso.
Como aquel día, que feito o traballo en N´gauma voltabamos para Lichinga. Cansos, feitos polvo, pero co espiritu de estar a facer algo. O camiño sentiuno, e deunos un agasallo. Un arcodavella incrible, que por un bo rato, foi díante do carro, indicandonos o camiño a casa.




CAMINANTE NO HAY CAMINO...
.....SE HACE CAMINO AL ANDAR.


Las carreteras en Niassa están increiblemente vivas.
Son serpientes de color rojo ocre, que zigzaguean por el medio de uno mato cada vez más mermado.

El otro día lo hablaba con Mucavelle y Pihale: "Os caminhos aquí están vivos, cambean cada ves que se pasa por elis. Nunca pasas duas veçes pelo mesmo caminho".

Estos seres, nacidos para regalar vías a los sueños de los seres que los transitan, están muy influidos por el humor de la persona que por ellos camina. Así que si tienes prisa el camino se vuelve difícil, si el miedo a la oscuridad de la noche te hace ir más y más despacio. el camino se hará eterno.
Pero si por el contrario vas feliz y relajado, dejando que el camino te comente al oído la velocidad mejor, la línea de las ruedas de un coche anterior que evita toda cova (agujero), si disfrutas de un paisaje increible, con colores, gentes y formas que jamás van a salir de mi retina. Si caminas así, puede que disfrutes, y el camino te devolverá la sonrisa.
Como aquel día, que hecho el trabajo en N´gauma volvíamos para Lichinga. Cansados, hechos polvo, pero con el espiritu de estar haciendo algo. El camino lo sintió, y nos dió un regalo. Un arcoiris increible, que por un buen rato, fue delante del carro, indicándonos el camino a casa.